Τα ιερά λείψανα δεν είναι διαβατήρια γεωπολιτικής επιρροής. Του Αρχιμανδρίτου του Οικουμενικού Θρόνου Γεράσιμου Φραγκουλάκη

Τα ιερά λείψανα δεν είναι διαβατήρια γεωπολιτικής επιρροής

Του Αρχιμανδρίτου του Οικουμενικού Θρόνου Γεράσιμου Φραγκουλάκη

Αννόβερο Γερμανίας

Σε σχέση με την επίσκεψη του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Κερκύρας, Παξών και Διαποντίων Νήσων κ. Νεκταρίου στη Μόσχα με την τιμία δεξιά του Αγίου Σπυρίδωνος, δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί σαν ένα συνηθισμένο προσκυνηματικό ταξίδι. Το πρόβλημα δεν είναι η επαφή με τον ρωσικό λαό, αλλά ο συμβολικός εξωραϊσμός μιας εκκλησιαστικής ηγεσίας που έχει ταυτιστεί με τον πόλεμο.

Η μεταφορά του ιερού λειψάνου πραγματοποιήθηκε, σύμφωνα με την επίσημη ενημέρωση, κατόπιν εγκρίσεως και κανονικής αδείας της Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Ελλάδος. Επίσης, οι Ρώσοι πιστοί δεν ταυτίζονται ούτε με τις επιλογές της κρατικής εξουσίας ούτε με κάθε τοποθέτηση της εκκλησιαστικής ηγεσίας τους. Έχουν και αυτοί δικαίωμα στην παρηγοριά, στην προσευχή και στην ευλογία ενός μεγάλου Αγίου της Εκκλησίας μας.

Το πρόβλημα, επομένως, δεν είναι ότι η δεξιά του Αγίου Σπυρίδωνος προσφέρθηκε προς προσκύνηση στον ρωσικό λαό. Το πρόβλημα είναι το πλαίσιο μέσα στο οποίο έγινε αυτή η μεταφορά και, κυρίως, όσα ακολούθησαν. Διότι «ουκ έστιν ο Θεός ακαταστασίας, αλλ’ ειρήνης» (Α΄ Κορ. 14,33).

Η επίσκεψη δεν περιορίστηκε σε μια ποιμαντική παρουσία δίπλα στους πιστούς. Περιέλαβε επίσημες συναντήσεις με την ηγεσία του Πατριαρχείου Μόσχας, αρχιερατικό συλλείτουργο με τον Πατριάρχη Κύριλλο και αμοιβαίες παρασημοφορήσεις. Ο Πατριάρχης Μόσχας τίμησε τον Μητροπολίτη Κερκύρας για τη συμβολή του στην ενίσχυση των σχέσεων των δύο Εκκλησιών, ενώ ο Μητροπολίτης Κερκύρας απένειμε στον κ. Κύριλλο την ανώτατη τιμητική διάκριση της Μητροπόλεώς του. Ακόμη σοβαρότερη ήταν η δημόσια διαβεβαίωση του κ. Νεκταρίου ότι ο Πατριάρχης Κύριλλος «ορθοτομεί τον λόγο της αληθείας», μαζί με τη σύγκρισή του προς τον μακαριστό Αρχιεπίσκοπο Χριστόδουλο.

Εδώ πλέον δεν έχουμε απλή φιλοφρόνηση. Έχουμε δημόσια θεολογική και εκκλησιαστική αξιολόγηση.

Μπορεί πράγματι να αποδίδεται σήμερα ένας τόσο βαρύς έπαινος στον Πατριάρχη Μόσχας; Στον προκαθήμενο υπό την προεδρία του οποίου εγκρίθηκε κείμενο που χαρακτήριζε τον πόλεμο στην Ουκρανία «Ιερό Πόλεμο»; Στον εκκλησιαστικό ηγέτη του οποίου ο δημόσιος λόγος έχει συνδεθεί επανειλημμένα με τη θρησκευτική δικαιολόγηση της ρωσικής πολεμικής πολιτικής;

Μέσα σε αυτό το τοπίο, η φράση ότι ο Πατριάρχης Κύριλλος «ορθοτομεί τον λόγο της αληθείας» δεν ενώνει, αντιθέτως σκανδαλίζει. Δεν θεραπεύει το εκκλησιαστικό τραύμα. Το καλύπτει με τελετουργική λαμπρότητα. Και η σύγκριση με τον Αρχιεπίσκοπο Χριστόδουλο δεν τιμά τη μνήμη του τελευταίου, αλλά τη χρησιμοποιεί για να προσδώσει ελληνική εκκλησιαστική νομιμοποίηση σε μια εντελώς διαφορετική και εξαιρετικά επιβαρυμένη στάση.

Υπάρχει όμως και ένα καθαρά εκκλησιολογικό ζήτημα. Το Πατριαρχείο Μόσχας έχει παύσει τη μνημόνευση του Αρχιεπισκόπου Αθηνών και έχει διακόψει την ευχαριστιακή κοινωνία με όσους Ιεράρχες της Εκκλησίας της Ελλάδος αναγνώρισαν ή συλλειτούργησαν με την Αυτοκέφαλη Εκκλησία της Ουκρανίας. Την ίδια ώρα επιλέγει να διατηρεί και να προβάλλει σχέσεις με Έλληνες Ιεράρχες που είχαν διαφωνήσει με τη σχετική συνοδική απόφαση. Έτσι δημιουργείται η εξαιρετικά προβληματική εικόνα μιας Εκκλησίας της Ελλάδος κομμένης σε «αποδεκτούς» και «μη αποδεκτούς» επισκόπους, ανάλογα με το αν συμφωνούν με τη Μόσχα.

Όταν, λοιπόν, Έλληνας Μητροπολίτης δέχεται παράσημο για την ενίσχυση των σχέσεων των δύο Εκκλησιών, ενώ ο Προκαθήμενος της δικής του Εκκλησίας δεν μνημονεύεται από τη Μόσχα, οφείλει τουλάχιστον να εξηγήσει ποια ακριβώς ενότητα υπηρετεί: την ενότητα των Εκκλησιών ή την καλλιέργεια επιλεκτικών σχέσεων με συγκεκριμένα πρόσωπα;

Η συνοδική άδεια για τη μεταφορά του λειψάνου δεν αποτελεί λευκή επιταγή για κάθε λόγο, κάθε συμβολισμό και κάθε παρασημοφόρηση. Η ευθύνη των δημοσίων επιλογών παραμένει θέμα προσωπικό. Και επειδή ο επίσκοπος δεν ταξιδεύει ως ιδιώτης, αλλά φέρει μαζί του το κύρος της Εκκλησίας που εκπροσωπεί, κάθε χειρονομία του αποκτά αναπόφευκτα εκκλησιαστικό και πολιτικό βάρος.

Οι Άγιοι, όμως, δεν είναι μέσα ασκήσεως εκκλησιαστικής διπλωματίας. Τα ιερά λείψανα δεν είναι διαβατήρια γεωπολιτικής επιρροής ούτε σκηνικό για ανταλλαγές τιμών. Η δεξιά του Αγίου Σπυρίδωνος, η οποία κατά την παράδοση υπερασπίστηκε την αλήθεια της πίστεως, δεν μπορεί να χρησιμοποιείται για να σφραγίζει μια εύκολη «ομοφροσύνη» που αποφεύγει την αλήθεια για τον πόλεμο, τα θύματα και την ευθύνη.

Ασφαλώς η Εκκλησία οφείλει να κρατά ανοιχτές γέφυρες. Η συνάντηση, η συνομιλία και η κοινή αναζήτηση της ειρήνης δεν είναι λάθος, είναι χρέος. Αλλά η γέφυρα έχει νόημα όταν από πάνω της περνά ο λόγος της αλήθειας. Διαφορετικά μετατρέπεται σε διάδρομο δημοσίων σχέσεων.

Στις έως τώρα δημοσιοποιημένες αναφορές της επίσκεψης περισσεύουν οι υποδοχές, οι προσφωνήσεις, τα παράσημα και οι πανηγυρικές διαβεβαιώσεις. Εκείνο που δεν ακούστηκε ήταν μια καθαρή δημόσια λέξη για τους νεκρούς, τους τραυματίες, τους πρόσφυγες, τις κατεστραμμένες πόλεις και την ανάγκη να τερματιστεί η εισβολή. Δεν ακούστηκε μια αδελφική αλλά θαρραλέα έκκληση προς τον Πατριάρχη Κύριλλο να αποδεσμεύσει την Εκκλησία του από τη θεολογική νομιμοποίηση του πολέμου.

Βεβαίως και δεν στρεφόμαστε εναντίον του ρωσικού λαού ούτε εναντίον των πιστών που προσήλθαν να προσκυνήσουν τον Άγιο. Αγανακτούμε όμως για την μετατροπή μιας ιερής ποιμαντικής πράξης σε θέαμα αμοιβαίας επιβεβαίωσης.

Η Εκκλησία δεν καλείται να ευλογεί τη λήθη ούτε να παρασημοφορεί τη σιωπή. Καλείται να λέει την αλήθεια «εν αγάπη», ιδίως εκεί όπου η αλήθεια κοστίζει.

Εν τέλει, η Εκκλησία καλείται να βαδίζει όχι την οδό των τιμών, αλλά την οδό της αλήθειας. Η ποιμαντική διακονία δεν μπορεί να μετατρέπεται σε σκηνικό επιβεβαίωσης, ούτε τα ιερά λείψανα σε σύμβολα διπλωματικής επιρροής. Ο λόγος της Εκκλησίας οφείλει να μένει καθαρός, αληθινός, αδελφικός, έμπλεος παρρησίας και αγάπης.

Διότι μόνον όταν η αλήθεια ακούγεται, η ειρήνη γίνεται δυνατή. Και μόνον όταν η Εκκλησία μιλεί «εν αγάπη», η μαρτυρία της παραμένει φως εν τω κόσμω.