Μητροπολίτης Θεσσαλονίκης Φιλόθεος - Να μην χωριζόμαστε από την εκκλησία να παραμένουμε εντός αυτής.

Με ιδιαίτερη λαμπρότητα και με τη συμμετοχή πλήθους πιστών τελέστηκε το βράδυ της Πέμπτης 30 Οκτωβρίου ο Μέγας Πανηγυρικός Εσπερινός επί τοις Εγκαινίοις του Ιερού Παρεκκλησίου της Αγίας Σολομονής, στο Φάληρο Θεσσαλονίκης, επί των οδών Βασιλίσσης Όλγας και Παρασκευοπούλου.

Του Εσπερινού χοροστάτησε ο Παναγιώτατος Μητροπολίτης Θεσσαλονίκης κ. Φιλόθεος, κατά το κήρυγμα του ο Σεβασμιώτατος τόνισε πόσο σημαντική είναι η ενότητα της εκκλησίας και να παραμένουμε εντός αυτής.

Ακολουθεί η ομιλία του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Θεσσαλονίκης κ Φιλόθεου.

Δοξάζουμε το όνομα του Θεού μας, σεβαστοί μου Πατέρες και ευλαβέστατοι αδελφοί μου, γιατί μας αξίωσε να φτάσουμε σε αυτήν την ευλογημένη ημέρα κατά την οποία ύστερα από πολλές δεκαετίες αυτός ο ευλογημένος ιερός ναός, αυτό το μικρό ιερό ναδριο, το οποίο τιμάται στο όνομα της Αγίας ενδόξου Σολομονής και των επτά μακαβαίων παίδων, των παιδιών της, και του διδασκάλου αυτών, του Αγίου Ελεαζάρου, και ανήκει στην ενορία της Αγίας Τριάδος εδώ στην πόλη μας, θα το εγκαινιάσουμε συν Θεώ αύριο το πρωί, ώστε και με αυτόν τον τρόπο να επισφραγιστεί δια της χάριτος του Παναγίου Πνεύματος το λειτουργικό πρόγραμμα και το λειτουργικό έργο της ενορίας, το οποίο τελείται και σε αυτό το ιερό παρεκλήσιο.

​Ένα ιερό παρεκλήσιο ιδιαιτέρως σημαντικό για την πόλη μας. Οποιοσδήποτε περνάει από αυτήν την κεντρική οδό πάντοτε θα δει το παρεκλήσιο, θα κάμει το σταυρό του, θα σκεφτεί, όσοι γνωρίζουν την ιστορία του, ότι εδώ υπήρχε περίφημο αγίασμα της Θεσσαλονίκης προς τιμήν της Αγίας Σολομονής. Και βέβαια γι' αυτό το λόγο μεταφέραμε και απόψε το βράδυ και ιερά μαρτυρικά λείψανα, αφού η τάξη της εκκλησίας μας θέλει την παραμονή της ημέρας των εγκαινίων ενός ναού να μεταφέρονται με τους ανάλογους ύμνους τα ιερά λίψανα αγίων μαρτύρων, τα οποία την επόμενη ημέρα, δηλαδή αύριο συν Θεώ, θα κατατεθούν εντός της Αγίας Τραπέζης, ώστε να παραμείνουν εκεί εις τους αιώνας των αιώνων και να τελείται επί της Αγίας Τραπέζης και επί των ιερών λιψάνων η θεία λειτουργία.

​Γιατί αυτήν την παράδοση γνωρίζουμε στην ορθόδοξη Εκκλησία. Μία παράδοση που ανάγεται στα πρώτα χριστιανικά χρόνια, να τελούμε τη θεία λειτουργία επάνω σε μαρτυρικά λίψανα εις ανάμνησην των παλαιών εποχών, των πρώτων χριστιανικών ετών, κατά τα οποία οι χριστιανοί τελούσαν τη θεία λειτουργία στους τάφους των Αγίων Μαρτύρων, εκεί στις κατακόμβες, και εις ανάμνησην αυτής της μαρτυρικής διαστάσεως της Αγίας Εκκλησίας. Και εμείς σήμερα εξακολουθούμε να τελούμε τη Θεία Λειτουργία στα ιερά λείψανα των μαρτύρων τα οποία εναποτίθενται σε κάθε Αγία Τράπεζα.

​Και όταν δεν υπάρχουν μαρτυρικά λείψανα —γιατί η Αγία Τράπεζα δεν είναι εγκαινιασμένη, όπως συνέβαινε μέχρι σήμερα στην Αγία Σολομονή— τότε ή ο ιερεύς έχει επάνω στην Αγία Τράπεζα μία λιψανοθήκη με ιερά λείψανα, ή στο αντιμήνιο, δηλαδή σε αυτό το ειδικό ένδυμα το οποίο θα δείτε ότι αύριο το πρωί θα καθιερώσουμε και στο οποίο τελείται κάθε φορά η θεία λειτουργία, το αντιμήσιο το οποίο φέρει την παράσταση της θείας αποκαθυλώσεως, δηλαδή της ταφής του Χριστού, ράπτεται σε κάποιο σημείο του ιερό λείψανο, ώστε αυτό το αντιμήνιο να αποτελεί τρόπον τινά μία μεταφερόμενη Αγία Τράπεζα και να χρησιμοποιείται ως Αγία Τράπεζα εκεί που δεν υπάρχει εγκαινιασμένος ιερός ναός.

​Σήμερα λοιπόν φέραμε μαζί μας ώστε να κατατεθούν αύριο στον Ιερό ναό, στην Αγία Τράπεζά του κατά τη διάρκεια των εγκαινίων, μαρτυρικά λείψανα των Αγίων ενδόξων πέντε νεομαρτύρων των εν Σαμοθράκη, του Αγίου ενδόξου μάρτυρος Ηλιοδόρου και των αγίων ενδόξων νεομαρτύρων των εν τη Ιερά Μονή Πεντέλης αναιρεθέντων αγίων μαρτύρων. Πάντοτε η Ιερά Σύνοδος της Εκκλησίας της Ελλάδος φροντίζει να προσφέρει μικρά τεμάχια από τμήματα ιερών λειψάνων στις ιερές μητροπόλεις για να τελούν τα εγκαίνια των ιερών ναών τους.

​Και μας δίδεται η ευκαιρία με αφορμή τον εγκαινιασμό αυτού του ιερού ναού να συνειδητοποιήσουμε πολλά που αφορούν σε αυτήν την ίδια την εκκλησία μας. Και όταν ομιλούμε για εκκλησία, δεν θα πρέπει να την περιορίσουμε στο οικοδόμημα, στο εκκλησάκι, στις μεγάλες εκκλησίες. Εξάλλου, ονομάζουμε τους ναούς μας εκκλησίες γιατί έχουμε υπόψη μας την πραγματική διάσταση της εκκλησίας, που είναι αυτή για την οποίαν μας ομιλεί ο απόστολος Παύλος όταν την παρομοιάζει ως ένα σώμα και λέει ότι είναι το σώμα με κεφαλή τον Χριστό, μέλη τους αγίους, την Παναγία, τους Αγίους, αλλά και όλους εμάς που έχουμε το εξαιρετικό προνόμιο και την εξαιρετική χάρη να είμαστε βαπτισμένοι στο όνομα του Τριαδικού Θεού και να ανήκουμε στην μία, αγία, καθολική και αποστολική εκκλησία, που για εμάς τους ορθοδόξους —όπως είναι και στην πραγματικότητα— υποστασιάζεται στην Αγία Ορθόδοξο Εκκλησία μας. Δεν υπάρχει άλλη εκκλησία.

​Αυτή είναι, ώστε να κατανοήσουμε καλύτερα τι σημαίνει η εκκλησία. Και αυτό μας βοηθά να το πράξουμε η ιερά υμνολογία. Πολλά από τα τροπάρια τα οποία ψάλαμε απόψε και θα ψάλουμε και αύριο στον όρθρο ή στην τελετή των εγκαινίων μας ομιλούν για αυτόν τον θεσμό της εκκλησίας. Έναν θεσμό που δεν μοιάζει με τους υπολοίπους θεσμούς που μπορεί να υπάρχουν στην πολιτεία, σε ένα κράτος ή σε πράγματα αυτού του κόσμου, αλλά είναι θεσμός ιερός, διότι τον έχει θεσμοθετήσει ο ίδιος ο Τριαδικός Θεός και τον έχει προσφέρει σε όλο τον κόσμο, σε ολόκληρη την ανθρωπότητα, ώστε να γίνεται ο άνθρωπος —μετέχοντας στην εκκλησία εν δυνάμει και εν ενεργεία, όταν το θέλει— άγιος. Δηλαδή να κοινωνεί με τον μόνον και όντως άγιο, που είναι ο Θεός.

​Και σε ένα από τα τροπάρια τα οποία οι άγιοι ιεροψάλτες μας έψαλαν κατά τη διάρκεια του εσπερινού, ο ιερός υμνοδός απευθύνεται στον Χριστό και του λέει ότι «εσύ, Κύριε, έθεσες την εκκλησίαν σου ως πύργον ισχύος». Παρομοιάζει την εκκλησία με έναν πύργο, με ένα φρούριο, με ένα κάστρο, το οποίο είναι δυνατό και ισχυρό και μέσα στο οποίο διαφυλάσσονται οι πιστοί από κάθε εχθρό. Η εκκλησία είναι το σώμα του Χριστού, μέσα στο οποίο ζώντας όλοι με συνέπεια στον βίο τον οποίον ο Θεός θέλει, με τήρηση των εντολών του Θεού, με συμμετοχή στα ιερά μυστήρια, είναι που μπορούμε να διατηρήσουμε εαυτούς αλόβητους από κάθε ενάντια προσβολή, από κάθε πειρασμό του διαβόλου, από κάθε ανθρώπινο πειρασμό ή ακόμη και από τον δικό μας τον εσωτερικό πειρασμό και τους εσωτερικούς πειρασμούς, τον εμπαθή βίο που μας κάνει να απομακρυνόμαστε από το Θεό.

​Αν συνειδητοποιούμε ότι είμαστε μέλη της εκκλησίας, τότε ο αγώνας μας θα είναι ακόμη μεγαλύτερος. Γιατί θα ξέρουμε ότι δεν είμαστε μόνοι σε αυτόν τον αγώνα, ότι έχουμε τον Χριστό, τους αγίους του και όλους τους αδελφούς με τους οποίους συνυπάρχουμε στο σώμα του Χριστού. Αυτόν τον Χριστό —όχι τυχαία— ο ιερός υμνοδός τον ονομάζει προαιώνιον λόγον του Θεού. Ο Χριστός δεν είναι ένας σπουδαίος δάσκαλος, ένας σπουδαίος κοινωνικός αναμορφωτής, ένας επαναστάτης όπως λένε κάποιοι, αλλά είναι ο προαιώνιος λόγος του Θεού, ο Θεός ο αληθινός, ο οποίος μέσα στο χρόνο, μέσα στην ιστορία, γίνεται ένας από μας, γίνεται άνθρωπος, ώστε να μας ενώσει με τον εαυτό του και να μας προσφέρει την σωτηρία και την λύτρωση από τον ίδιο τον θάνατο.

​«Εσύ είσαι», λέει, «που εθεμελίωσας την εκκλησίαν επί την πέτραν της πίστεως». Θυμηθείτε το διάλογο του Χριστού με τον απόστολο Πέτρο. Ο Χριστός ρωτάει τους μαθητές του —θα το ακούσουμε και αύριο το πρωί στην ακολουθία των εγκαινίων σε ένα από τα ιερά ευαγγέλια— «Ποιος λένε οι άνθρωποι ότι είμαι;», ρωτά ο Χριστός. Και ο απόστολος Πέτρος του λέει: «Εσύ, Κύριε, είσαι ο Υιός του Θεού του ζώντος». Κάνει ξεκάθαρη ομολογία. Λέει ότι είναι ο Υιός του Θεού, ο προσδοκόμενος Μεσίας. Και τότε ο Χριστός του απαντά: «Και εσύ είσαι ο Πέτρος και πάνω σε αυτήν την πέτρα θα οικοδομήσω την εκκλησία μου».

​Ποια πέτρα; Την πέτρα της πίστεως. Δεν θεμελιώνει την εκκλησία του σε ένα πρόσωπο, στο πρόσωπο του Πέτρου, αλλά στην ομολογία πίστεως του Πέτρου. Δηλαδή στην ομολογία ότι ο Χριστός είναι ο Υιός του Θεού του ζώντος. Και λέει ο Άγιος Ιωάννης ο Ευαγγελιστής και Θεολόγος στις επιστολές του ότι εκείνος ο οποίος ομολογεί τον Χριστό ως τον τέλειο Θεό και τον τέλειο άνθρωπο, εκείνος είναι μαζί με τον Χριστό. Εκείνος που αρνείται τον Υιό, εκείνος αρνείται και τον Πατέρα. Εκείνος αρνείται και το Άγιον Πνεύμα. Και αυτή η άρνηση είναι που τον οδηγεί στην απώλεια. Δηλαδή τον στερεί, τον αποστερεί από αυτήν την ίδια την παρουσία του Θεού τη ζωή του.

​Να γιατί η εκκλησία θεμελιώνεται στην πέτρα της πίστεως, δηλαδή στην ομολογία ότι ο Χριστός είναι ο αληθινός Θεός, όπως ακριβώς τον ομολογούμε στο σύμβολο της πίστεως, Θεός αληθινός εκ Θεού αληθινού. Εκείνος ο οποίος γίνεται ένας από μας άνθρωπος και ο οποίος μαζί με τον Πατέρα και το Πανάγιο Πνεύμα συνδοξάζεται από όλους τους χριστιανούς. Γι' αυτό λέει, επειδή η εκκλησία έχει θεμελιωθεί στην πίστη προς εσένα, γι' αυτό και διαμένει ασάλευτος εις τον αιώνα.

​Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος μας λέει ότι «ούτε οι πύλες του Άδου» δεν θα νικήσουν την εκκλησία και η εκκλησία δεν χάνεται ποτέ. Πάλι ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος λέει: «Βλέπετε μέσα στο διάβα της ανθρώπινης ιστορίας πολλοί περνούν. Άλλοι θέλουν να καταποντίσουν την εκκλησία. Άλλοι θέλουν να δημιουργήσουν προβλήματα στους πιστούς. Άλλοι εργάζονται για το κακό των ανθρώπων που είναι στην εκκλησία. Όμως η εκκλησία παραμένει ασάλευτη. "Πύλες Άδου ου κατισχύσουσιν αυτής"». Επειδή ακριβώς έχει θεμελιωθεί στην πίστη προς τον Χριστό.

​Και επειδή, όπως λέει στη συνέχεια το τροπάριο, έχει εσένα τον Χριστό, τον δι' ημάς τους ανθρώπους ατρέπτως γενόμενον άνθρωπον —για την εκκλησία, δι' αυτήν έγινε ο Θεός άνθρωπος— και όταν λέμε εδώ για εκκλησία πρέπει να εννοήσουμε εμάς, την ανθρώπινη φύση, όλους εμάς τους ανθρώπους. «Δι' ημάς και διὰ τὴν ἡμετέραν σωτηρίαν» ο Θεός γίνεται άνθρωπος, σαρκώνεται για να μας ενώσει με τον εαυτό του και να μας προσφέρει αυτήν τη ζωή που δεν έχει ημερομηνία λήξης.

​Και γι' αυτό πόσο σημαντικό είναι να μη χωριζόμαστε από την εκκλησία, να παραμένουμε εντός αυτής, να μην αμφισβητούμε την εκκλησία. Και δεν αναφέρομαι στους παπάδες ούτε στους δεσποτάδες ούτε στα μέλη της εκκλησίας — όλοι αμαρτωλοί είμαστε και λάθη κάνουμε. Όμως η εκκλησία εν τω συνόλω αυτής, ως έχουσα τον άτρεπτον Λόγον του Θεού σαρκωθέντα, είναι εκείνη που παραμένει αλάθητος εις τους αιώνας. Και γι' αυτό δεν υπάρχουν πολλές εκκλησίες. Καταχρηστικά χρησιμοποιούμε μερικές φορές τον όρο για να δηλώσουμε την ιστορική ονομασία κάποιων άλλων ομολογιών ως εκκλησία, επειδή έχουμε συνηθίσει να λέμε «η Ρωμανοκαθολική εκκλησία», «η εκκλησία των διαμαρτυρομένων» και ούτω καθεξής. Το λέω και πάλι, είναι καταχρηστικός ο όρος. Η εκκλησία είναι μία και αυτή είναι η Αγία Ορθόδοξος Εκκλησία, στην οποία όλοι τίμια μέλη υπάρχουμε και δεν πρέπει ποτέ να απομακρυνόμαστε από εκείνη.

​Γιατί θυμηθείτε ότι όταν ένα πρόβατο φεύγει από το μαντρί του —είναι νοητή μάνδρα η εκκλησία, εικόνα που χρησιμοποιούμε, και οι άνθρωποι δεν είναι πρόβατα σαν τα άλογα πρόβατα, αλλά είναι λογικά πρόβατα επειδή θέλουν να ευρίσκονται μέσα στη μάντρα— όταν όμως απομακρύνεται ένα πρόβατο, τι λέγαν οι παλιοί; «Είναι ή του χαμού ή του λύκου». Αυτό μπορούμε να πάθουμε και εμείς αν απομακρυνθούμε από την εκκλησία.

​Και χρειάζεται να προσέχουμε, γιατί μερικές φορές ο πειρασμός έρχεται εκ δεξιών, από μέσα. Υπάρχουν κάποιοι που αμφισβητούν την εκκλησιαστική ιεραρχία, τον τάδε επίσκοπο, τον πατριάρχη, τον Α, τον Β. Και τι λένε; «Απομακρυνθείτε από αυτούς. Δεν χρειάζεται να στε κοντά τους. Φύγετε μακριά, γιατί αυτή δεν είναι η εκκλησία». Η εκκλησία δεν είναι κάτι αόριστο, δεν είναι κάτι που υπάρχει μόνο στο μυαλό μου ή που είναι κάτι απροσδιόριστο, αόρατο. Η εκκλησία υποστασιάζεται εν τόπω και χρόνω στην κάθε τοπική εκκλησία, αλλά και σε όλες τις εκκλησίες μαζί. Αυτό σημαίνει όταν μνημονεύουμε και ευχόμαστε υπέρ των αγίων του Θεού εκκλησιών και της των πάντων ενώσεως. Δεν εννοούμε μόνο τις άλλες εκκλησίες, τις ετερόδοξες. Εννοούμε την κάθε ορθόδοξη εκκλησία με την οποία οφείλουμε να παραμένουμε σε αδιάσπαστη κοινωνία όλοι μας και ενότητα.

​Γιατί η ενότητα άπτεται και αυτού του ιδίου του δόγματος. Και λένε κάποιοι τώρα τελευταία: «Α, φύγε από την εκκλησία, να κάνεις, να ξεφύγεις από τα τείχη της εκκλησίας. Να μην είσαι στην εκκλησία, να παραμείνεις... πού να μείνεις; Μόνος σου;». Λένε: «Να παραμείνεις με τους αγίους», έτσι απροσδιόριστα. Δεν μοιάζει αυτή η προτροπή με αυτό που λένε μερικοί άνθρωποι «Α, εγώ δεν πάω να εξομολογηθώ, τι να τον κάνω τον παπά, δεν μου χρειάζεται, πάω σε μία εικόνα και τα λέω πάρα πολύ ωραία και είμαι και εγώ αναπαυμένος και τα ακούει και ο Χριστός και με συγχωρεί από μόνος του»; Μία τέτοια σχέση απευθείας με το Χριστό δεν υπάρχει, είναι αίρεση, είναι προτεσταντισμός. Αυτό που υπάρχει είναι να παραμένουμε ενωμένοι στο σώμα το άγιο του Χριστού.

​Υπάρχει ασφαλώς μία δικλίδα ασφαλείας. Όταν κάποιος —όσο ψηλά κι αν είναι— κηρύττει αίρεση, αλλά προσέξτε, κατεγνωσμένη υπό των αγίων πατέρων. Τι σημαίνει αυτό; Ότι την αίρεση πρέπει να την έχουν ονοματίσει ως αίρεση οι άγιοι πατέρες και να την έχουν χαρακτηρίσει αυτήν τη διδασκαλία ως αίρεση. Δηλαδή αν με ακούσετε εμένα να πω αύριο ότι ξέρετε χριστιανοί μου, ο Χριστός δεν είναι Θεός, είναι απλός άνθρωπος... Ναι, κηρύττω αίρεση! Ναι, έχει οποιοσδήποτε δικαίωμα να πει ότι «επισκόπέ μου, δεσπότη μου, κάνεις λάθος εδώ».

​Αλλά και εκεί έχει μια διαδικασία. Δεν σηκώνεται και λέει «Α, είσαι αιρετικός, εγώ φεύγω από σένα και μένω μόνος μου». Θα πρέπει να το πεις στον ίδιον. Θα πρέπει, αν δεν βρει ανταπόκριση από τον ίδιον τον αμαρτήσαντα, τον κηρύξαντα αίρεση, να το πει στη σύνοδο, να το πει στο διπλανό επίσκοπο, να το πει στη σύνοδο και στη συνέχεια να αποφασίσει, να δει τι θα κάνει. Τώρα με περισσή ευκολία χριστιανοί και κληρικοί και λαϊκοί λένε «Α, ο τάδε είναι αιρετικός» χωρίς να ξέρουνε ποια είναι η αίρεση! Έτσι είναι αιρετικός και σηκώνονται και φεύγουν και σου λένε «εγώ είμαι ενωμένος με την αόρατη εκκλησία». Αυτά τα πράγματα δεν υπάρχουν. Και γι' αυτό και χρειάζεται εμείς να παραμένουμε στην ασφάλεια της παρουσίας του Χριστού που φανερώνεται δια της συμμετοχής μας στο σώμα του, στο εκκλησιαστικό σώμα.

​Έτσι λοιπόν και εμείς, αφού γνωρίζουμε αυτά τα σπουδαία και τα θαυμάσια και τα μεγάλα, ευχαριστούντες τον Θεόν ανυμνούμεν τον Θεόν λέγοντας ότι εσύ είσαι ο «πρό των αιώνων», αυτός που υπάρχεις προ των αιώνων, ο αιώνιος Θεός, ο άκτιστος και αδημιούργητος —ο Θεός, όχι ένα δημιούργημα του Θεού, αυτός είναι ο Χριστός μας, ο Θεός— και «ἐν αἰῶνι», στον παρόντα αιώνα, στην εποχή μας, ζεις και είσαι ανάμεσά μας. Αυτό ομολογούμε, ότι ζούμε στην εκκλησία, «καὶ ἔτι βασιλεύσεις ἡμῶν» και ακόμα περισσότερο θα είσαι εις τους αιώνας των αιώνων ο Βασιλεύς μας. Και αυτόν τον Θεό τον δοξάζουμε και τον παρακαλούμε να μας κρατά πάντοτε ενωμένους μαζί του δια της εκκλησίας του και να μη μας κάνει ποτέ, μα ποτέ, να απομακρυνθούμε από αυτήν.

​Προσέξτε τώρα ότι όλα αυτά έχουν και μία σπουδαιότητα και για έναν ακόμη λόγο. Υπάρχει και μία ακόμα εικόνα της εκκλησίας, την οποία μας προσφέρει πολύ όμορφα η εικόνα που βλέπουμε μπροστά μας, των Αγίων, της Αγίας Σολομονής, του Αγίου Ελεαζάρου που έχουν από κάτω τους επτά Μακκαβαίους παίδες. Η Αγία Σολομονή μας θυμίζει την εκκλησία που ως στοργική μητέρα κρατά τα παιδιά της κοντά της ενωμένα σε ζωντανή σχέση μαζί της, δεν τα αφήνει να φύγουν, τα προσέχει, τα φροντίζει, τα αγαπά, τους προσφέρει ό,τι χρειάζονται. Και ταυτόχρονα είναι εκείνη που γνωρίζει να υπακούει στον διδάσκαλο.

​Ο διδάσκαλος είναι ο Χριστός, είναι ο αρχηγός της εκκλησίας, ο θεμελιωτής της πίστεώς μας. Και όσο τα παιδιά υπακούουν δια της μητρός τους στις εντολές του διδασκάλου, δεν χάνονται. Ακόμη και όταν οδηγούνται στο μαρτύριο και στο θάνατο, διασώζονται, γιατί τα διασώζει η ορθή ομολογία του διδασκάλου, δηλαδή η παρουσία του Θεού στη ζωή τους.

​Κάπως έτσι πρέπει να κάνουμε και εμείς όλοι: να παραμένουμε ενωμένοι με τη μητέρα εκκλησία, να παραμένουμε με υπακοή στο θέλημα του διδασκάλου Χριστού και δια αυτού του τρόπου να αξιωνόμαστε πάντοτε να ζούμε αυτές τις μεγάλες χάριτες και τις μεγάλες ευλογίες που μας προσφέρονται και στις μικρές εκκλησίες μας, δηλαδή στα οικοδομήματα τα άγια, τους ιερούς ναούς μας, αυτούς που είναι πύλη του ουρανού. Αυτό είναι ο κάθε ναός: μία πύλη της βασιλείας του Θεού, στην οποία ο Θεός ανοίγεται σε μας όλους και μας προσφέρει τον ίδιο του τον εαυτό. Οι ναοί υπάρχουν για να τελούμε τη Θεία Λειτουργία και να κοινωνούμε το σώμα και το αίμα του Χριστού και να ζούμε με αυτόν τον τρόπο ενωμένοι μαζί του.

​